• 111.jpg
  • aTestudogreaca1.JPG
  • Bufoviridis.JPG
  • Eirenis_modestus.JPG
  • Emys orbicularis (Behramlı)1.JPG
  • Eryx jaculus (Bazcaada)1.JPG
  • Hyla arborea (Merkez)3.JPG
  • Lacertaviridis.JPG
  • Mabuyaaurata.JPG
  • Malpolonmonspessulana.JPG
  • Pelobatessyracus.JPG
  • Telescopus fallax (Atikhisar)1.JPG
  • Testudogreaca2.JPG
  • Trituruskarelinii1.JPG
  • zDolicophis caspius (Bozcaada).JPG
Duyurular

!!! ""Mersin İli'nin Karasal ve İç Su Ekosistemlerinin Biyolojik Çeşitlilik Envanter ve İzleme Projesi" kapsamında yapılan çalışmalar neticesinde Ophisops elegans'ın yeni bir alttürü (Ophisops elegans budakibarani n. subsp.) tanımlanmıştır. Detaylı bilgi ve makaleye ulaşmak için linke tıklayabilirsiniz; >>> http://biozoojournals.ro/bihbiol/cont/v11n1/bb_e171303_Cicek.pdf <<

101 PARE KAPLUMBAĞA SORUSU

 

Bu bölüm Prof. Dr. Yakup KASKA tarafından hazırlanmıştır. 

Akademik çalışmalar dışında olan ancak deniz kaplumbağa koruma çalışmalarına katılan kişilere yönelik hazırlanmıştır. 

Lütfen her türlü görüş ve önerilerinizle yeni sorularınızı caretta@pau.edu.tr adresine göndererek bu bölümün olgunlaşmasına yardımcı olunuz. Bu bölümdeki bilgiler kısmen bilimsel kısmen de popüler bilgi niteliğindedir. 

Burada sorulan sorular ve cevapları birden fazla soruyu da içermekte olup ilgi çekmesi açısından 101 pare kaplumbağa sorusu adı verilmiştir. Katkılarınızla bu soruların sayısını arttırabilirsiniz. Bazen de bir sorunun cevabını okurken başka olası soruların cevaplarını da beraberinde bulacaksınız. 

 

101 PARE KAPLUMBAĞA SORUSU

 

Yakup KASKA 

Pamukkale Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Denizli. 

e-mail:caretta@pau.edu.tr

 

1. Deniz kaplumbağalarını kısaca tanıtır mısınız? 

DENİZ KAPLUMBAĞALARIMIZ

                Dünyadaki 8 tür deniz kaplumbağalarından sadece beşi (Caretta caretta (İribaş deniz kaplumbağası-Loggerhead turtle) Chelonia mydas (Yeşil kaplumbağa-Green turtle), Dermochelys coriacea (Deri kabuklu deniz kaplumbağası-Leatherback), Lepidochelys kempi (Gündüz yuvalayan kaplumbağa- Kemp's Ridley) ve Eretmochelys imbricata (Atmaca gagalı kaplumbağa-Hawksbill turtle) Akdenizde mevcut olup bunlardan da  ancak iki tür (Caretta caretta ve Chelonia mydas) Akdenizdeki kumsallarda yuva yapmaktadır. Yapılan çalışmalarda Akdenizdeki bu türlerin sayısının 2000 Caretta caretta ve 500 Chelonia mydas ergin dişisi olduğu tahmin edilmektedir. Diğer 3 türün ise henüz yuvalama yaptığı tesbit edilememiş olup sadece beslenmek amacıyla veya yanlışlıkla bir kaç tanesinin Akdeniz'e girdiği düşünülmektedir.

                Caretta caretta adı neredeyse Akdeniz'deki kumsallarımıza yuva yapan deniz kaplumbağalarının genel adı olarak kullanılıyor. Bu nedenle denizlerimizde yaşayan diğer kaplumbağa türlerine kısmen haksızlık yapılıyor. Bunun sebebi belki kelimenin kolay söylenmesi belki de daha doğudaki Akdeniz kumsallarımıza yuva yapan Chelonia mydas (Yeşil kaplumbağa) ve henüz yuva yaptığı tesbit edilmemiş ancak denizlerimizde dolaşan diğer türlerin de olduğununun fazla bilinmemesidir. Kaplumbağalar yuva yaptığı ölçüde tanınıyor dersek yalan olmaz. Çünkü en çok tanınan Caretta caretta türü yaklaşık 180 km olan ülkemizdeki yuvalama alanlarına her yaz yaklaşık 2000 (1300-2700) yuva yaparken, Chelonia mydas türü ise ortalama 900 (700-1200) yuva yapmaktadır. Her dişinin ortalama bir sezonda 3 yuva yaptığını da kabul edersek her yaz kumsallarımız 450-900 dişi Caretta ve 230-400 Chelonia ergin dişisi yuva yapmak için kumsallarımıza gelmektedir. Bu sayılara henüz miktarı hakkında pek bilgi sahibi olmadığımız erkekler ve genç bireyler de eklenirse Türkiye kumsallarının ve bu kumsallara yakın beslenme bölgelerinin Akdeniz'deki bu türlerin devamlılığının sağlanması konusunda ne kadar büyük öneme sahip olduğu açıkça anlaşılacaktır.

                Türkiye kumsallarında yukarıdaki bilgileri sağlayan çalışmalar, kapsamlı olarak 1988 yılında başlamış ve günümüzde de değişik üniversiteler ve gönüllü kuruluşlarca devam ettirilmektedir. Bu çalışmalarda genel olarak kumsallara olan kaplumbağa çıkışları tespit edilmekte, gelen dişiler markalanmakta, yuvalama ile sonuçlanan yumurtalar kafesler yardımıyla korunmakta, yerleri değiştirilmekte ve yuvaya gelen predasyon gibi tehlikeler tespit edilerek yuvadan çıkan yavrular ve bunların ne kadarının denize ulaştığı, ne kadarının öldüğü, ne kadarının yumurtada gelişmesini tamamlayamadığı gibi bilgiler toplanmaktadır.

                Deniz kaplumbağalarını inceleyen akademik çalışmaların artmasıyla yukarıdaki bilgilere ek olarak dişilerin her sezon niçin aynı kumsala yuva yapmak için geldiği ve kaplumbağaların kış sezonunda nerelerde dolaştıkları gibi bilgiler uydu aracılığıyla takip edilmekte; farklı kumsallara yuva yapan kaplumbağaların genetik olarak birbirlerinden farklılıkları gibi konular araştırılmakta; cinsiyet kromozomları olmayan (yumurtadan çıkacak yavrunun cinsiyetini yumurtanın bulunduğu ortamın sıcaklığı belirlenmektedir) bu türlerin cinsiyetlerinin hangi sıcaklıklarda dişi veya hangi sıcaklıklarda erkek olduğu araştırılmaktadır. Giderek ısınan dünyamızda özellikle çevreye bağlı cinsiyet belirlenmesi nesli tükenmekte olan deniz kaplumbağaları açısından çok önemlidir. Çünkü sadece dişilerin olduğu bir tür korunmuş sayılamaz.

                Deniz kaplumbağalarının neslinin tükenmemesi için bunların yuvalanma alanlarının ve yuvaların korunması kadar denizlerimizin de hem kirlilik açısından hem de yapılan zararlı faaliyetler açısından kontrol edilmesi gerekmektedir. Sadece dişiler doğdukları kumsala yuva yapmak için gelirlerken erkek ve gençler sahillerimize yakın beslenme bölgelerinde bulunmaktadırlar. Bu ortamda bunlara yönelik oluşan her tür zararlı faaliyet onların yaralanmalarına ve ölmelerine yol açmaktadır. Yumurtadan çıkan yavruların ancak %3'ünün ergin safhasına ulaşabildiğini kabul edersek neslin devamının sağlanmasında yaralı ve hasta bireylerin tedavileri de büyük önem taşımaktadır. Gerek denizlerimizdeki deniz kaplumbağalarının araştırılması ve gerekse bu yaralıların tedavi edileceği bir Araştırma ve Rehabilitasyon Merkezinin oluşturulması konusunda da eksikliklerimiz olduğu kanaatindeyim. Deniz kaplumbağalarının sadece doğdukları kumsalları yuvalamak için tercih etmeleri ve kumsala ait genetik yapılarının oluşması, giderek ısınan dünyamızda dişi ağırlıklı bir populasyonun oluşması gibi ilginç özellikleri nedeniyle ve her yönüyle bir açık hava müzesi olan ülkemizin bütün değerlerinin korunması gerektiği konusunda okuyucuların da aynı görüşte oldukları düşüncesindeyim. Bu aynı görüş çerçevesinde yukarıda belirttiğim eksikliklerin giderilmesi ve daha ayrıntılı çalışmalar yapılması konusunda kurumlar, üniversiteler, dernek ve diğer gönüllü kuruluşlarla işbirliği içerisinde tamamlanması dileklerimle....

 

2. Deniz kaplumbağa türlerini tanıtır msınız?      

                Burada deniz kaplumbağalarının hepsi için bir Türkçe isim verilmiştir. Daha önceki kaynaklarda C.caretta için bayağı ve sıradan anlamında Adi deniz kaplumbağası veya sadece deniz kaplumbağası kullanılmış olmasına rağmen bunların şu anda nesli tükenmekte olan bir tür için kullanımının uygun olmayacağı ve sadece deniz kaplumbağası denmesinin de görülen her tür kaplumbağa için C.caretta imajı uyandıracağından dolayı İribaş kaplumbağa (Loggerhead turtle) kullanılmıştır. Yine C.mydas türü için bazı kaynaklarda çorba kaplumbağası  bazılarında ise yeşil kaplumbağası kullanılmıştır. Çorba ismi bu türden çorba yapıldığı imajını yaygınlaştıracağı düşüncesiyle Yeşil kaplumbağa (Green turtle) ismi kullanılmıştır. 

Caretta caretta (İribaş kaplumbağa): İri kafası ve çok kuvvetli çenesi vardır. Erginde Düz karapaks boyu: 80-90 cm ve kahverengi renklidir. Asimetrik yürüyüş şekli vardır. Ön ayaklar ardışık hareket eder, arka ayaklar birlikte veya ardışık olabilir. 2-3 yılda bir 3-5 yuva geceleri yapar. Karapaksta 5 Costal plağı ve Kafada 2 çift prefrontal plak vardır. Etçildir (Yengeçler, deniz anası, kabuklular ve süngerler) ve bazıları kış uykusuna yatabilirler (Çamurlara gömerek).

Dermochelys coriacea (Deri kabuklu kaplumbağa): En büyük deniz kaplumbağası türüdür. Sırtta sert kabuk yoktur. Deri ile kaplıdır. Siyah renklidir, beyaz benekler vardır. Erginde Düz karapaks boyu: 180-220 cm ve simetrik yürüyüşe sahiptir. Ön ve arka ayaklar aynı anda peşpeşe  hareket eder. Her yıl yuvalar ve 6-7 yuva yaparlar. Geceleri yuvalarlar. 

Chelonia mydas (Yeşil kaplumbağa): Erginde Düz karapaks boyu: ~100 cm. Karapaks koyu kahverengi renklidir. Kafada bir çift prefrontal, sırt kabuğunda da 4 Costal plak vardır. Eti yeşil renkli olduğu için yeşil kaplumbağa denmiştir. Eti özellikle çorba yapımında kullanılmıştır (Meksika ve Teksas). Simetrik yürüyüşe sahiptir. Ön ve arka ayaklar aynı anda peşpeşe  hareket eder. 2-3 yılda bir 3-5 yuva yapar ve otçuldur. (Deniz algleri, deniz yosunları). 

Tablo 1. Deniz kaplumbağaları hakkında genel bilgiler.

Latince Adı

İng. Adı-turtle

Türkçe Adı

Ergin Ağ.

(kg)

Ortalama

yum. sayı.

Yu. Çap.

(mm)

Kuluçka

sür.(gün)

Yavru

 ağır. (gr)

Chelonia mydas

Green

Yeşil kaplumbağa

113-295

75-150

45

48-70

~25

Chelonia agassizii

Black

Siyah k.

100

~70

45

50-55

~20

Natator depressus

Flatback

Düzkabuklu k.

90

~50

51

50-55

~40

Caretta caretta

Loggerhead

İribaş k.

77-227

70-120

40

45-60

~20

Eretmochelys imbricata

Hawksbill

Atmaca gagalı k.

43-75

~140

38

<64

~15

Lepidochelys olivacea

Olive Ridley

Zeytin yeşilli k.

45

110

40

52-58

~17

Lepidochelys kempi

Kemp's Ridley

Gündüz yuvalayan

34-45

~100

39

48-62

~17

Dermochelys coriacea

Leatherback

Deri kabuklu k.

295-545

80

54

50-55

~45

 

Natator depressus (Düz kabuklu kaplumbağa): Düz kabuklu olduğu için bu ismi almıştır. Erginde Düz karapaks boyu: ~90 cm ve kabuk sarı-gri renklidir. 2-3 yılda bir 3 yuva yaparlar. (Bazıları gündüz de yuva yapabilir). Simetrik yürüyüşe sahiptir. Ön ve arka ayaklar aynı anda peşpeşe  hareket eder. Sadece Avusturalyada bulunan endemik bir türdür. 

Chelonia agassizzii (Siyah kaplumbağa): Erginde Düz karapaks boyu: 100 cm ve karapaks siyah renklidir. Geceleri yuvalar 2-3 yılda bir 2-3 yuva yapar. Simetrik yürüyüşe sahiptir. Ön ve arka ayaklar aynı anda peşpeşe  hareket eder. 

Eretmochely imbricata (Atmaca gagalı kaplumbağa): Karapaks plakları kiremit gibi birbir üzerine binmiştir. Sırt kabuğu kahverengi lekelidir. Kafa uzun ve incedir. Üst çene yırtıcı gaga görünümündedir. Erginde Düz karapaks boyu: ~80 cm. 2-3 yılda bir 7-8 yuva yapar. (Bazen gündüz de yuva yapabilir) Etçildir. (Süngerler). 

Lepidochelys olivacea (Zeytin yeşilli kaplumbağa): 1887 de Brezilya'da yaşayan ünlü H.N. Ridley FRS 'den ve zeytini yeşil renginden almıştır. Erginde Düz karapaks boyu: ~66 cm. Karapaksda 5-9 Costal ve / vertebral plak vardır. Gece yuva yapar ve 2 yılda bir 2-3 yuva yapar. Asimetrik yürüyüş şekli vardır. Ön ayaklar ardışık hareket eder, arka ayaklar birlikte veya ardışık olabilir. 

Lepidochelys kempi (Gündüz yuvalayan kaplumbağa): 1906 yılında Richard M. Kemp adlı balıkçı ilk numuneyi getirdiği için bu isim verilmiştir. En küçük deniz kaplumbağasıdır. Erginde Düz karapaks boyu: ~65 cm ve gri siyah renklidir. Arribada (~ 40.000 dişi) denen toplu yuvalama çıkışları vardır. Gündüz yuvalar ve yavrular gündüz yuvadan çıkarlar. Asimetrik yürüyüş şekli vardır. Ön ayaklar ardışık hareket eder, arka ayaklar birlikte veya ardışık olabilir. Her yıl 2-3 yuva yaparlar. Karapaksda 5 Costal ve 5 vertebral plaklar vardır. 

 

              SONRAKİ >>>

 

Joomla 3.0 Templates - by Joomlage.com